Płockie Towarzystwo Muzyczne ogłasza zapisy do Społecznego Ogniska Muzycznego w roku szkolnym 2020/2021. Osoby zainteresowane proszone są o kontakt z sekretariatem PSM lub tel. 24 262 24 70.

PATRON


lachman1_.jpg [175x234]Wacław Lachman, syn Mirosława, kapelmistrza i Anny z Konwickich urodził się 19 grudnia 1880 r. w Płocku.

Objawiając zdolności muzyczne i zamiłowanie zwłaszcza do muzyki zbiorowej Lachman od najmłodszych lat już jako uczeń 2-ej klasy zorganizował z kolegów niewielki chór, którym sam dyrygował, rozpisując na głosy pieśni, niejednokrotnie swoje pierwsze dziecięce utwory.

Początkowym nauczycielem Lachmana był Antoni Maruszewski, który często powierzał młodziutkiemu uczniowi dyrygowanie chórem i orkiestrą szkolną. Będąc uczniem czwartej klasy gimnazjum płockiego skomponował Lachman muzykę do sztuki Wolskiego (płocczanina), pod tytułem: „Sądy diabelskie", wystawionej parokrotnie z dużym powodzeniem w Teatrze Miejskim w Płocku. Za ukazanie się na scenie przed wywołującą go publicznością został młody kompozytor ukarany czterogodzinnym „karcerem" w gimnazjum.

Za czasów płockich poznaje Lachman księdza Eugeniusza Gruberskiego i pod jego kierunkiem zdobywa gruntowne podstawy wiedzy muzycznej. Jako uczeń ostatnich klas gimnazjum organizuje w Płocku „Drużynę Śpiewaczą" — męski zespół chóralny, z którym podczas wakacji objeżdża cały szereg miejscowości Mazowsza Płockiego. Zespól ten poziomem i zapałem wykonawców wyróżniał się pośród innych zespołów regionu mazowieckiego.

Ukończywszy gimnazjum wstępuje Lachman do Instytutu Muzycznego (Konserwatorium) w Warszawie, gdzie studiuje pod kierunkiem Zygmunta Noskowskiego, Mieczysława Surzyńskiego, Romana Siatkowskiego, Piotra Maszyńskiego i Emila Młynarskiego.

Na terenie Konserwatorium organizuje zespoły chóralne, którymi sam dyryguje. Zakłada również pierwszy w Polsce Związek Polskiej Młodzieży Muzycznej, który miał za zadanie upowszechnienie muzyki wśród pracujących (koncerty w fabrykach itp.). Dyplom ukończenia Konserwatorium otrzymał w r. 1909.

Okres, w którym Lachman odbywał swoje studia muzyczne był bardzo ciężki dla b. Kongresówki. Przed uciskiem władz carskich, jaki wzmógł się po latach 1905—1907 zdołały się uchronić jedynie nieliczne instytucje kultywujące muzykę i śpiew, które nie leżały widocznie w sferze pojęć zaborcy, jako czynniki bezpośredniej walki o niepodległość, pomimo, że były one wyrazistymi przejawami życia duchowego narodu.

Zaczęły powstawać potajemnie różne prywatne Towarzystwa Muzyczne i Zrzeszenia Śpiewacze ,które miały za zadanie pod ogólnym hasłem sztuki stać na straży kultury narodu. Zawiązujące się coraz liczniej koła chórów męskich podtrzymywały zapał do pieśni i języka ojczystego, krzepiąc ducha w czasach wspólnej niedoli.

W tych czasach z I-go Gniazda Szkolnego, które powstało w okresie ruchów wolnościowych wyłonił się zawiązek chóru „Harfa". Zbierano się konspiracyjnie w prywatnych mieszkaniach i uczono się pod kierunkiem dyrygentów amatorów (ostatnim był Karol Malczewski).

W roku 1906 jeden z członków zespołu poznaje przypadkowo Wacława Lachmana, który aczkolwiek był jeszcze studentem Konserwatorium, miał dużą praktykę i wyrobienie muzyczne. Od tej pory obejmuje Lachman kierownictwo artystyczne chóru „Harfa", z którym wiąże się silnie uczuciowo.

Równocześnie prowadzi przez 3 lata chór mieszany „Lutnia" w Mińsku Mazowieckim, dojeżdżając na próby z Warszawy.

Niepożyta energia i gorące umiłowanie śpiewu chóralnego pozwala Lachmanowi objąć stanowisko wicedyrygenta chórów Filharmonii Warszawskiej. Coraz więcej zespołów chóralnych ubiega się o pozyskanie Lachmana jako dyrygenta. Wkrótce zostaje kierownikiem chórów „Echo", „Duda" i „Surma". Pracuje równocześnie jako pedagog w szkołach średnich i uczelniach muzycznych, oraz poświęca wiele czasu i wiedzy dla różnych instytucji kulturalno- oświatowych. Równocześnie rozwija się jego twórczość kompozytorska: W r. 1909 otrzymuje nagrodę w konkursie w Kaliszu na utwór „Pastuszek". W r. 1911 I-szą nagrodę w Warszawie za „Siew wiosenny". Komponuje wiele pieśni na chór męski i mieszany oraz opracowuje polifonicznie melodie ludowe. W r. 1911-ym Lachman wyjeżdża na czele „Harfy" do Pragi Czeskiej na zjazd Słowiańskich Towarzystw Śpiewaczych. Było to ze względu na ówczesne warunki polityczne trudne przedsięwzięcie artystyczne o znaczeniu propagandy narodowej.

Okres pierwszej wojny światowej spędził Lachman w Moskwie, gdzie zetknął się z czołowymi przedstawicielami miejscowego świata kompozytorskiego jak: Ipolitow-Iwanow, Greczaninow, Kalinnikow. Rimskij-Korsakow. Rachmaninow. Okres ten poświęcony był nieustającej pracy nad krzewieniem pieśni polskiej na obczyźnie. Znalazła się w Moskwie grupa „Harfiarzy", która utworzyła kadrę męską i rdzeń zespołu mieszanego Chóru Polskiego, pozostającego pod egidą „Domu Polskiego". Chór liczył ponad 180 członków, występów odbyło się 101. Dla chóru tego napisał Lachman wiele pieśni i utworów aktualnych.

W roku 1918-tym wraca Lachman do kraju i z zapałem przystępuje do pracy artystycznej, skupiając pod swą batutą rozbity w czasie wojny chór „Harfa", objeżdża z nim w r. 1920 Górny Śląsk, współdziałając z Komitetem Obrony Śląska. Pomimo szykan ze strony Niemców przez 3 tygodnie daje 26 koncertów propagandowych o repertuarze polskim.

Rok 1921 przynosi Lachmanowi nominację na dyrygenta Chórów Opery Warszawskiej; na stanowisku tym pozostaje 4 lata.

Równocześnie pracuje nad udoskonaleniem Chóru „Harfa", który staje do konkursów śpiewaczych Na terenie międzynarodowym, uzyskując szereg pierwszych nagród: Rok 1923 — Amsterdam (wykonano J. Olmana „Jeruzalem", Lachmana „Sztandary polskie"). W drodze powrotnej z Amsterdamu koncert w Hadze, występ w Paryżu na Międzynarodowej Wystawie Sztuki.

W r. 1924 Wszechpolski zjazd śpiewaczy w Poznaniu — I nagroda, wykonano Lachmana „Idziemy do Ciebie" i „Maciek". W r. 192S II nagroda na konkursie chórów najwyższej kategorii w Haarlemie, 1927 r. — I nagroda na konkursie chórów męskich najwyższej kategorii w Warszawie. Jesienią tegoż roku następuje wyjazd Lachmana na Węgry, gdzie „Harfa" daje szereg koncertów w Budapeszcie i wielu większych miastach.

W roku 1932 Wacław Lachman zostaje powołany na stanowisko dyrygenta Zjednoczenia Związków Śpiewaczych i Muzycznych, zaś w 1935 r. po śmierci Piotra Maszyńskiego — dyrektora Artystycznego Mazowieckiego Związku Śpiewaczego w Warszawie.

Państwo przyznało mu w uznaniu jego pracy Złoty Krzyż Zasługi, Medal Niepodległości oraz Order „Polonia Restituta", zaś w r. 1938 otrzymał nagrodę muzyczną miasta stołecznego Warszawy.

Między rokiem 1932—1938 odbyło się szereg koncertów Chóru „Harfa" na terenie Łotwy, Estonii, Francji, Belgii w Polskich Ośrodkach Robotniczych.

Nadchodzi druga wojna światowa a z nią okupacja niemiecka. Podczas okupacji Lachman prowadzi na terenie Warszawy tajne nauczanie, którego program opracowywany jest na konspiracyjnych naradach kolegów-muzyków i pedagogów. Zorganizowano wówczas szereg audycji szkolnych i tajnych obchodów dla młodzieży szkolnej i robotniczej.

Władze okupacyjne zainteresowały się pracą artystyczną Lachmana i wzywały go w celu usprawiedliwienia się z jego poczynań artystycznych.

Zaproponowano mu stanowisko, według mniemania władz okupacyjnych — zaszczytne, które kategorycznie odrzucił, w następstwie czego pozbawiono go prawa do pracy jako artysty muzyka.

Po odzyskaniu niepodległości podejmuje Lachman działalność artystyczną jako organizator śpiewactwa. Jest członkiem Zarządu Związku kompozytorów ZAIKS-u, Związku Nauczycielstwa Polskiego i innych organizacji społeczno-kulturalnych.

Na czele „Harfy" wyjeżdża z szeregiem koncertów propagandowych na Ziemie Odzyskane. Wybrzeże, Pomorze i Śląsk.

Od r. 1945 do 1951 pełniąc obowiązki instruktora muzyki i śpiewu, uczestniczy w pracach Komisji Ministerstwa Oświaty do spraw ocen podręczników z dziedziny muzyki i śpiewu w charakterze przewodniczącego, oraz jest członkiem komisji repertuarowej w Ministerstwie Kultury i Sztuki.

W maju 1955 roku z okazji 50-lecia pracy z „Harfą" Lachman zostaje odznaczony Krzyżem Komandorskim Orderu „Polonia Restituta", zaś w roku 1957 za całokształt pracy muzycznej otrzymuje po raz drugi nagrodę muzyczną miasta stołecznego Warszawy.

W życiu i pracy Wacława Lachmana zaznaczają się wyraźnie trzy kierunki: pedagogiczny, organizacyjny i kompozytorski. Praca kompozytorska skłania się przeważnie ku pieśniarstwu, w szczególności chóralnemu, bowiem liczba na chóry różnorodne (a capella i z towarzyszeniem) wynosi ponad 200. nie licząc transkrypcji i przekładów.

Wiele z tych utworów, jak „Do pieśni", „Sztandary polskie", „Dwie dole", ,,W góry", „Z naszych stron" i 30 pieśni ludowych zyskały sobie dużą popularność i znajdują się w żelaznym repertuarze bardzo wielu chórów.

Ostatnie lata przyniosły szereg utworów wokalnych do słów poetów współczesnych, jak również szereg pieśni masowych, wykonywanych na uroczystościach państwowych i społecznych (Nasza pieśń, Nie chcemy wojny. Zielona brzózka, Zwycięstwo, Pieśń jedności, Stróży o Stalinie, Żołnierski takt i inne). 

Dorobek kompozytorski Lachmana w ogólnym zarysie jest następujący:

Muzyka orkiestralna:

Intermezzo na małą orkiestrę symfoniczną (1940). Uwertura na orkiestrę symfoniczną (1941).

Utwory kameralne:

Serenada i kołysanka na kwintet smyczkowy (1939).

Utwory fortepianowe:

Sonata (1908).

Utwory wokalne:

Hymn do Melopomeny i - na chór męski (1926) i orkiestrę. W górach — na solo tenorowe, chór męski i fortepian (1939). Nad wodami Babilonu — kantata na bas solo, chory i orkiestrę do słów psalmu J Koehanowskieao (1938). Witaj muzo — kantata na chór męski i orkiestrę do słów F. Themersona (1952), Strofy o Stalinie — kantata do słów S. R. Dobrowolskiego (1953), Żniwo — kantata na chór męski lub mieszany i capella. tekst ludowy (1954). Zwycięstwo — kantata na bas solo. chór męski i orkiestrę do słów K. Gruszczyńskiego (1954), Suita podhalańska na chór męski a capella. lub z orkiestrą, tekst ludowy (1954) . Na Kujawach — na solo, chóry i orkiestrę. tekst ludowy (1954).

Cykl pieśni o Warszawie do poematu T. Kubiaka „Moje najbliższe" (1954). Pieśni ludowe, chóralne, żołnierskie, na głos solowy, utwory skrzypcowe, kilkadziesiąt kwartetów męskich, msze, kantaty religijne, pieśni masowe. Pomimo, że wybitna indywidualność muzyczna i organizacyjna płocczanina Lachmana wybiegła daleko poza zasięg kulturalny rodzinnego miasta, tym nie mniej sam muzyk, czując sie płocczaninem chętnie odwiedza z „Harfą' Płock zawsze serdecznie witany przez Płocczan jako artysta niepośledniej miary, dobrze zasłużony Płockiej Ziemi. 

ŹRÓDŁO: JANINA KUCZEWSKA